Morele stress ontstaat wanneer de werklast groter is dan jouw eigen draagkracht, op moreel en op fysiek vlak. In de vorige bijdragen kwamen het belang van zelfbewust in het algemeen aan bod en zinvolle opdrachten voor beleidsmakers die het welzijn binnen hun zorginstelling willen bevorderen: aandacht voor nabijheid, communicatie en waardering. In dit derde deel wordt gekeken naar manieren waarop zorgverleners hun eigen veerkracht kunnen versterken en een constructieve plek kunnen innemen binnen het geheel van de zorg.
Zorgverlener, gooi je ramen open!
Verandering is enkel bestendig wanneer iedereen die erin betrokken is actief meewerkt. Ook de zorgverlener zelf dus. Het zoeken naar veerkracht kan zeker geen kwestie zijn van het beleid alleen. In een wrijving tussen 'ik' en 'zij' ontstaat vaak de neiging om naar de ander te wijzen om met een oplossing te komen. De oplossing ligt niet eenduidig aan de overkant. Zaken als hoge werkdruk en beperkte bestaffing kunnen overigens niet zomaar worden opgelost. Ook dat is belangrijk om indachtig te zijn.
Je heb als zorgverlener een belangrijke inbreng in de zorg en in het bedrijf waar je werkt. Wanneer de goede wil bestaat vanuit het beleid om een betrokken werking te stimuleren, dan is het cruciaal om als zorgverlener ook bij jezelf op zoek te gaan naar blokkades en vooroordelen. Je draagt er immers zelf ook de frustratie van mee, en die heb je niet van doen in het leven, toch?
Een 'burn out' overkomt mensen vaak onverwacht. Ze hebben het doorgaans niet zien aankomen. Toch is het van buitenaf beschouwd vaak een aangekondigde crash. Zelfbewust in het leven staan, is essentieel om in balans te komen met jezelf, om te ervaren hoe het werkelijk met je gaat. Vermijd je frustraties niet, maar tracht juist te doorgronden wat er met je gebeurt en waarom. Wat kan je doen om de ergernissen te verminderen?
Zelfbewust, open en zelfrelativerend
Omdat werken in de zorg vanuit een diepe gedrevenheid vertrekt, is het belangrijk om in jezelf voldoende afstand in te bouwen. Jouw visie is niet de enige, jij hoeft niet alle verantwoordelijkheid op je schouders te leggen. Je bent een deel van het geheel. Niet alles hoef je persoonlijk te nemen. Uiteraard ben en blijf je professioneel bezig, maar dat wil niet zeggen dat je zorgen en problemen mee moet nemen naar huis. Leren los te laten is essentieel om professioneel te werken. Dat is een heel persoonlijk leerproces, dat weliswaar een groot verschil kan maken in je werk-leefbalans.
Communicatie is het antidotum bij uitstek voor een negatieve spiraal op het werkveld. Wanneer je durft te verwoorden waar je op vastloopt, op een open en respectvolle manier, dan deel je het gewicht van de emoties: ze wegen minder zwaar voor jou. Het vergt wat durf om over emoties te spreken, je moet soms over een persoonlijke drempel heen, maar enkel wanneer je spanning onder woorden kan brengen, kan je je ook beluisterd voelen. Een leidinggevende of collega kan je dan bovendien raad geven: algemene aanwijzingen, maar even goed heel concrete wenken waar je mee verder kan.
Wanneer we te dicht op een probleem staan, dan zien we het geheel niet langer en kunnen we blijven staren op fragmenten die ons ergeren. Een stap achteruit zetten, zorgt voor meer relativeringsvermogen. Daarbij is het zinvol te beseffen dat het ideaal niet bestaat in de realiteit en dat niet alles opgelost kan worden, zelfs al zouden we dat willen. Wanneer iedereen de moeite doet om uit de spanning van de eigen overtuiging te stappen, kunnen we mee bouwen aan nieuwe goede zorg.
Loskomen van stress
"Leef niet om te werken, werk om te leven," is een spreuk die je af en toe op een tegeltje vindt. Het is een zinvolle gedachte. Toch neemt je werk een stevig aandeel in je leven in. Werken hoeft niet iets te zijn dat je doet omdat het nu eenmaal moet. Wanneer je vreugde vindt in je werk, dan kan je arbeid een meerwaarde betekenen in je bestaan. Maar uiteindelijk is je leven zoveel meer dan werken. Ook in je privéleven kan het stormen, wat je soms nog dieper in de stress kan doen zakken wanneer al ballast van het werk meedraagt.
Maak dus tijd voor ontspanning, maak ruimte om los te komen van de stress die in je blijft roeren. Het raderwerk van de werkvloer (en je persoonlijk leven) hoeft niet steeds door te hameren in je hoofd. Leg je werk bewust opzij na het werk. Er zijn heel veel manieren om te onthechten van spanningen. Doe dit bewust en met toewijding, en verwaarloos deze aandacht niet. Het geeft je nieuwe energie en maakt plaats vrij in je gedachten. Met andere woorden: sport je los, knutsel je los of mediteer je los; schrijf je los, lach je los of feest je los! Maak je los op een wijze die past in jouw bestaan en laat je volstromen met opbouwende energie. Zoek heel bewust naar een manier die bij jou past.
Laat je opladen
Wees je steeds beter bewust van je 'binnenkant', van je gedachten en emoties, vanzelfsprekendheden en twijfels. Begin elke nieuwe (werk-)dag heel bewust met een leeg blad en een positieve, constructieve 'mind set'. En geniet vooral ook van de kleine geluksmomentjes met patiënten: die gesprekken waar je merkt dat de patiënt je apprecieert en dankbaar is voor wie je bent en wat je doet. Omarm ook de fijne gesprekken en onvergetelijke momenten met collega's. Koester die hartverwarmende momenten heel bewust en ken ze in jouw existentieel moodboard minstens evenveel gewicht toe als de teleurstellingen. Ze voeden jouw welzijn, jouw geluk! Deel die ervaringen ook met collega's. Je zult merken dat we allemaal mooie ervaringen meedragen in de gedeelde zorg.
Durf trots te zijn op de zorginstelling waarvoor je werkt. Het grote aanbod aan degelijke zorg mag nooit vanzelfsprekend zijn. Het is de vrucht van de onophoudelijke inspanning van beleidsmakers en medewerkers. Blijf oog hebben voor wat goed is en werk mee aan wat beter kan. Want jij maakt mee het verschil!
Samen veerkrachtig
In de zorg zijn we gericht op het kwetsbare van patiënten. Laten we elkaar onderweg ondersteunen, ook in mekaars kwetsbaarheid. Binnen de gegevenheid van hoge werkdruk en hoge eisen zijn we als professionals met mekaar onderweg. We kunnen mekaar waarderen en beluisteren en dragen. Zich gedragen weten, maakt dat niet alle gewicht jouw verantwoordelijkheid is. Zorg voor patiënten én voor mekaar op een positieve manier. Zoek naar een manier op het negatieve neer te leggen in plaats van op je schouders te gooien.
Dit zorgideaal hoeft geen idyllisch ideaalbeeld te blijven, geen droombeeld ver weg van de ruwe werkelijkheid. Integendeel: de weg naar een duurzame en toekomstgerichte zorg vraagt een positieve inbreng van alle betrokkenen. Veerkracht is een essentieel aandachtspunt doorheen een loopbaan in de zorg. Veerkracht: zowel mentaal als fysiek, zowel sociaal als existentieel. Dit geldt voor iedereen, van de directeur tot op de werkvloer.
Laten we verder doorgroeien naar een zorgomgeving van waardering. Waardeer je collega's, waardeer je leidinggevenden, waardeer de mensen over wie je leiding hebt en weet je door al die mensen gewaardeerd. Wees trots op het verschil dat jij maakt, trots op de zorg die je met je collega's realiseert, op de kwaliteit van je zorginstelling en op de zorg algemeen. Durf fier te zijn op mekaar!
Deze drie bijdragen trachten belangrijke uitdagingen rond morele stress in de zorgsector in Vlaanderen en België in het algemeen te analyseren en te benoemen. Ze houden geen verband met een specifieke zorginstelling. De analyse zal ongetwijfeld onvolledig zijn. Ze is bovendien geschreven binnen de zorg zoals ze nu is: onderweg, in volle ontwikkeling. Bemoeizucht of betutteling of minimalisering van problemen liggen zeker niét in de bedoelingen van deze drie bijdragen. Beschouw ze als een 'proeve', een hoopvolle denkoefening. Denk zelf gerust kritisch mee!
Rest mij nog om ieder van jullie veel vreugde, voldoening en hoop toe te wensen, gesterkt door zelfkennis, relativeringsvermogen en veerkracht.
INTERESSANTE LITERATUUR:
DENIER, Yvonne, Het pluisbloemeffect. Hoe ethiek in de zorg aanstekelijk werkt, LannooCampus, 2021. (In september 2026 verschijnt een vervolg: DENIER, Yvonne, Een tweede adem. Over morele stress, druk op de ketel en het vinden van zuurstof in de zorg, LannooCampus, 2026.)
DHAENE, Lieve (red.), De hervorming van het verpleegkundig beroep. Een overzicht, Zorgnet-Icuro, 2024.
GOOREN, Marga, De dappere dokter. Moedig omgaan met morele stress, Boom, 2025.
GRYPDONCK, Mieke & VANLAERE, Linus & TIMMERMANN, Madeleine, Zorgethisch leiderschap in praktijk, LannooCampus, 2019.
JAMETON, Andrew, Nursing Practice. The Ethical Issues, Prentice-Hall, 1984 (eerste uitgave).
VANLAERE, Linus, Zorgen zonder je hart te verliezen. Hoe maakt praten over je twijfels je sterker als zorgverlener?, LannooCampus, 2022.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten
Reageer