Geluk is een kostbaar goed. Er bestaat geen magische formule voor, net zoals er geen elixer bestaat om eeuwig jong te blijven. Sommige mensen hebben vanzelf voeling met geluk. Voor anderen vraagt het een extra inspanning. Wat kan je doen? Het lijkt vooral een kwestie van streven naar een gezond evenwicht, naar een balans waar je je zelf goed bij voelt en waarvan je aanvoelt dat het goed voor je is. Dat vergt zelfbewustzijn en een portie kritisch zelfinzicht. En inzet. Soms komen er beren op de weg waar je niet tegen opgewassen bent. Dat moet je op de één of andere manier zien te plaatsen. Wat doe je wanneer het bestaan rauw aanvoelt? En wat doe je met de heerlijke momenten? Hoe sta je in het leven?
In deze derde blogtekst over geluk brengen we enkele ideeën en denkpistes samen in een poging om iets zinnigs te zeggen over gelukkig zijn. Er worden zeker geen absolute waarheden geclaimd. Het zijn aanwijzingen en ideeën die je iets willen meegeven.
Tevredenheid: gevoelig zijn voor geluk
Mensen met een gevoeligheid voor tevredenheid hebben meer kans om geluk te vinden, zo blijkt. Wie oog heeft voor het goede en het mooie en het pure in het leven, voor de kleine pareltjes en grote geschenken, die is gevoeliger voor geluk. De spanningsboog tussen streven en leven is hier relevant. Wie te hard inzet op ambitie en op doelstellingen in het leven, dreigt voorbij te gaan aan de eenvoud waarin geluk misschien vooral schuilt.
Er is uiteraard niets mis met ambitie in het leven. Zelfbewust leven hoeft niet te betekenen dat de schoonheid van het leven ervoor moet wijken. Je kunt zelfs geluk vinden in het bereiken van bepaalde levensdoelen - een gezin of een thuis bijvoorbeeld - op voorwaarde dat je tijd en aandacht schenkt aan het bewust en ongedwongen genieten van wat je bereikt hebt. Dat is geen kwestie van moeten, maar van gevoelig worden ervoor.
Wie blijft haken in een diep gevoel van onvolledigheid, of een uitlaatklep zoekt in zuurheid en een diepgewortelde negativiteit, heeft veel minder kans op geluk. Er zijn gelukkig meer dan genoeg positieve uitlaatkleppen voorhanden: bewegen, hobby's, maar evengoed de stilte opzoeken. De sleutel is hier wellicht bewust aandacht hebben voor dankbaarheid en tevredenheid en die houding ook verankeren in je bestaan.
Eenvoud: open staan voor geluk
Wat dicht tegen tevredenheid aanleunt, is het waarderen van een gezonde eenvoud in je leven. We merken steeds meer dat digitale middelen, zoals een mobiele telefoon, een tablet of computer extra stress in ons leven binnenbrengen: je moet altijd bereikbaar zijn, je moet snel reageren op berichten, je wordt aangespoord om mee te doen.
Alles wat je triggert tot dwangmatig gedrag, drijft je eigenlijk verder weg van geluk: rijkdom bijvoorbeeld, of te hoge eisen stellen aan jezelf. Ook vluchtmiddelen dragen weinig bij tot geluk: vluchten in werk of in verslavende middelen, of vluchten in waangedachten en droombeelden.
Een gezonde eenvoud bestaat erin dat je onafhankelijk denkt en niet met elke modegril mee hoeft te lopen. Een zorgeloosheid die daarom niet verwaarloost: dat is een tweede grondhouding die je kunt verankeren in je bestaan.
De spanningsboog ligt hier tussen worden en zijn. Is wat je nu hebt in je leven genoeg, of schuilt er voor jou enkel betekenis in wat je wil bereiken? We hechten vaak teveel belang aan materiële idealen, aan hebben en houden. Hier zijn het angst en woede die ons tegenwerken om open te staan voor geluk.
Standvastigheid: ruimte scheppen voor geluk
Vluchten voor jezelf is iets wat misschien vaker gebeurt dan gedacht. Kan je blij zijn met wie je bent? Weet je wie je bent en denk je na over de belangrijke keuzes die je maakt? Standvastigheid is een plek waar geluk kan bloeien. Het vraagt een inspanning: zelfbewust in het leven staan en groeien in zelfkennis. Wie daarbinnen streeft naar continuïteit, naar regelmaat en volharding, binnen de mate van het mogelijke uiteraard, die verwijdert zich van oppervlakkige wanorde. Je moet uiteraard wat gespaard blijven van tegenspoed en tegenslagen.
Je levensbeschouwing is een essentieel fundament in je bestaan. Wanneer je bewust bezig bent met wat er werkelijk toe doet in je leven, dan creëer je een sterke basis waarop je kan steunen. Dan heb je ook minder nood aan bevestiging of sturing van buitenaf. Er komen veel bedenkelijke prikkels op je af, elke dag: reclame, content op sociale media, oppervlakkigheid, vluchtigheid. Trek je bewust op aan wat positief is en bevorderlijk voor wie je bent en wie je wil zijn. Selecteer wat belangrijk is en wat bijkomstig blijkt.
De spanningsboog bevindt zich hier tussen sociale druk en eigenwaarde. Wie erg gevoelig is aan invloeden van anderen en wie sterk op zoek is naar bevestiging, heeft er alle belang bij om te werken aan zichzelf en een gezonde zelfzekerheid op te bouwen. Je levensvisie is daar een opbouwende factor in. Wanneer je vooral zoekt naar euforische geluksmomenten, zal je helaas altijd weer teleurgesteld worden. Het leven als seriële desillusie, een opeenvolging van teleurstellingen, is de ideale voedingsbodem voor cynisme. De sleutel is hier zelfbewust zoeken naar de zin van je leven.
Veerkracht: gelegenheid scheppen voor geluk
Het leven kan heel ruw en pijnlijk zijn. We beschikken lang niet altijd over een goede voedingsbodem voor geluk. De wijze waarop je omgaat met uitdagingen, veranderingen en tegenslagen, kan een groot verschil maken in de ruimte die ze innemen in je bestaan. Een leven zonder existentiële pijn bestaat niet.
Wanneer je op een wijze manier omgaat met zorgen en verdriet, bestaat de mogelijkheid dat ze minder doorwegen op je welbevinden. Hier blijf ik heel voorzichtig, want er zijn zeker tegenslagen die een enorme impact hebben op je leven, wanneer alle evidenties plots worden gesloopt.
Wel is het zo dat een goed gevoed relativeringsvermogen een groot verschil kan maken voor de kleine zorgen en pijnen. Zelfs bij groot leed kan je veerkracht ervoor zorgen dat je toch verder kan, zij het wellicht moeizaam, zoekend en tastend in het begin. Veerkrachtig zijn betekent niet dat je ondankbaar of onrealistisch bent. Rouwen om een geliefde, of een zware diagnose verwerken, wil niet zeggen dat je je leven helemaal op pauze moet blijven staan voor altijd.
Wie blijft steken in verdriet of in starheid, wie zichzelf vast ankert in het verleden, wie wegkijkt van het heden, die helpt zichzelf zelden vooruit. De spanningsboog ligt in dit domein tussen ideaal en realiteit. De realiteit is wat ze is. Wanneer je je eisen veel te hoog stelt in het leven, kan je zwaar teleurgesteld worden en hakt elke tegenslag er stevig in. Het is een kwestie van te leren omgaan met wat tegenzit. Wellicht is dat een levenslange oefening.
Engagement: delen in geluk
Hoewel het individu doorheen de jongste eeuwen steeds belangrijker is geworden en steeds meer centraal is geplaatst, blijft de mens een sociaal wezen. Wie sociaal vaardig is en constructief bezig is met anderen, kan daar veel positiefs voor terugkrijgen. De ander verrijkt je persoonlijkheid, je denkwereld, je leefwereld. Samen zijn brengt een gedragenheid teweeg. Daar kan geluk ontspruiten. Eenzaamheid, een pijnlijk gevolg van een steeds meer geïndividualiseerde samenleving, staat geluk in de weg.
De spanningsboog die hier relevant is, is deze tussen jezelf en de wereld. Wie zich afzondert uit angst en wantrouwen voor anderen, genereert een gevoel van onveiligheid. Ook dat laatste is een maatschappelijk fenomeen. Algemeen beschouwd vormt het andere - en concreet: de ander - doorgaans geen bedreiging maar juist een verrijking voor jou als mens. Omring je met prachtige, inspirerende mensen.
Algemeen beschouwd
Laten we deze denkoefening afronden. Wie heel uitdrukkelijk geluk zoekt, heeft minder kans om het te vinden. Geluk laat zich niet dwingen. Het is eerder een existentieel geschenk. Je kunt je positief in het leven enten door goed te doen en bewust te leven. Je kunt je ook constructief opstellen tegenover de eindigheid, die nu eenmaal deel uitmaakt van het leven, en de onvoorspelbaarheid en onbeheersbaarheid. Het doel daarvan is niet direct geluk, maar een aangenaam, opbouwend, evenwichtig bestaan.
Geld en bezit bieden comfort, maar als prioriteit in het leven niet altijd geluk. Op de mallemolen van de sociale en algemene mediacultuur stappen: er is niets verkeerd mee, maar geluk zal het je niet brengen. Dat is immers niet het doel van amusement en drukdoenerij (al wordt die indruk wel gewekt).
Geluk is eerder te vinden in het geven dan in het ontvangen. Het vraagt een investeren, het is een kwestie van doen, zo merken we in de filosofie. En het moet je ook wat meezitten. Al kan je ook geluk vinden in het contrast met verdriet en pijn.
Uiteindelijk is gelukkig zijn een heel persoonlijk verhaal, gebouwd op hoogst persoonlijke ervaringen en verhalen. Het voorzichtige devies als afsluiter van dit drieluik rond geluk, luidt:
Maak iets moois van je leven!
Maak het zinvol!