'Dat heet dan gelukkig zijn: een deur die plots open gaat. Dat heet dan gelukkig zijn, waardoor je weer hopen gaat. Dat maakt je blij...' Ruim vijftig jaar geleden zong Ann Christy deze opgewekte woorden op het Eurovisiesongfestival. Het blijft een monument in het Vlaamse lied. Mary Boduin schreef de tekst eigenlijk voor een reclamespot voor jeansbroeken, in het Engels: 'So could it be happiness: this feeling I get from you...' Helaas, geluk vind je niet zomaar in de jeansbroek van een vermaard merk. Geluk is niet te koop en niet te grijp. Dat is een groot misverstand in onze tijd.
Nog nooit is geluk zo belangrijk geweest. We zijn vanaf de jaren '60 van de vorige eeuw meer en meer gelukzoekers geworden. Tegelijk lijken steeds meer mensen zich ongelukkig te voelen. 4 op de 10 Belgen geven aan dat hun mentaal welzijn over het algemeen onvoldoende is. De helft daarvan, bijna 2 op de 10 Belgen, heeft een angststoornis of depressie. Bij jongeren tussen 15 en 24 jaar oud neigt dat cijfer zelfs naar 1 op 4. Er wordt op mentaal en existentieel vlak een toenemend gebrek aan welbevinden ervaren. Waarom is het zo moeilijk om gelukkig te zijn?
Gelukzaligheid
Laat ons de parallel opzoeken met liefde. Liefde en verliefdheid zijn geen synoniemen. Verliefdheid is een momentaan piekmoment dat je overkomt en waar je in mag floreren. Het steunt op een gevoel, dat ook weer over kan gaan. Liefde is een houding die vaak de bestendiging is van het verliefde gevoel. Het is een zijnswijze waarbij bewust wordt geïnvesteerd in samen zijn ondanks de kleine kantjes.
Op het vlak van geluk is er een onderscheid tussen geluk en gelukzaligheid. Dat laatste is een gevoel van euforische blijheid, dat weliswaar niet blijft duren. Deze gewaarwording omzetten in geluk vraagt een inspanning. En net zoals bij liefde moeten ook de omstandigheden meezitten. Je hebt het niet helemaal in de hand.
Kiezen?
Zoals er geen garanties zijn dat je de liefde vindt omdat je er heel gericht naar op zoek gaat, zo is het ook met geluk. We zijn met zijn allen veel bezig met het streven naar gelukkig zijn. Maar wie geluk zoekt, heeft weinig kans om het te vinden: geluk laat zich niet dwingen. Het is niet te koop.
De reclamewereld speelt nochtans heel bewust in op ons gelukzoeken en leidt ons daarbij meteen af naar koopgedrag. We worden geluk voorgeschoteld, maar krijgen hooguit wat gelukzaligheid. En die korte piek van goed gevoel werkt verslavend. Reclame ziet er vaak onschuldig uit, maar de mechaniek erachter is uitgekiend. Er gaat veel schuil achter lachende gezichten, flitsende beelden en aantrekkelijke slogans.
Het is ook te gemakkelijk om te beweren dat geluk een keuze zou zijn. Wel is het zo dat je eraan kan werken. Maar dan is dat geluk vooral een aangenaam neveneffect, niet zozeer de vervulling van een direct streefdoel. Het zoeken naar en vinden van zin en betekenis is de weg ernaartoe. Geluk is overigens gradueel: men kan bijvoorbeeld in toenemende mate geluk ervaren. Het is dus niet aanwezig of afwezig zonder meer.
Statistisch
Vanuit wetenschappelijk onderzoek wordt beweerd dat het vinden van geluk voor ongeveer 50 procent afhangt van je genetisch materiaal. We kennen allemaal mensen die van nature een besmettelijke blijheid uitstralen, en die in moeilijke tijden het glas halfvol zien, niet halfleeg. En er zijn mensen die zich altijd tekort gedaan voelen en die somber en geërgerd in het leven staan. Mensen met een sterke neiging tot perfectionisme zouden minder kans maken op geluk, net als mensen die minder kritisch kunnen reflecteren over zichzelf en over de wereld. Ook wie zich van nature sterk afhankelijk opstelt, zou minder aanleg hebben tot geluk. Laten we hier opvoeding en leefcultuur aan toevoegen: dat wat je hebt meegekregen en wat je heeft gevormd tot volwassene bepaalt je kijk op het leven.
Naast je aanleg spelen ook omstandigheden een rol, voor 10 procent. Hieronder verstaan we vooral woonomgeving, inkomen en gezondheid. De overige 40 procent is dan maakbaarheid: hoe je in het leven staat, welke keuzes je maakt, wat je doet, wanneer je rust neemt.
Deze theorie is erg statistisch en wetenschappelijk opgevat. Men mag vooral niet in de val trappen om het geluk te zoeken in de logica van flowcharts en statistische taartschijven. Het behoeft hopelijk weinig uitleg dat je het ultieme geluk ook niet zal vinden bij een coach met een glimmend certificaat en enkele snelle tips.
Factoren
Eigenlijk is dit soort wetenschappelijk onderzoek vooral betekenisvol omdat het aantoont welke factoren kunnen bijdragen tot het ervaren van geluk. In een drafje opgesomd: dankbaarheid, een positieve kijk en momenten van rust.
Daar zit zeker iets in. Sociaal contact is belangrijk: we zijn van nature sociale wezens en onze horizon verruimt door contact met anderen. We ervaren genegenheid en daaruit komt dankbaarheid voort. Eenzaamheid en geluk gaan niet door één deur. Wie een positieve kijk heeft op zichzelf, de anderen en de wereld, die heeft zich bevrijd van dwangmatig kapotdenken. Dat is namelijk een fenomeen van onze tijd. 'Ben ik een goede ouder?' 'Sta ik in mijn kracht in mijn baan?' 'Ben ik weerbaar genoeg?' We zien zelfzekerheid, blijheid en succes op sociale media en kunnen daarna verdwalen in de vragen van ons eigen onzekere, zoekende bestaan.
Tenslotte is het vinden van rust ook essentieel. Wie vooral gericht is op presteren en geld verdienen, loopt zijn of haar eigen geluk helaas inderhaast voorbij. Rust vinden is een evenwichtsoefening, en kan vorm krijgen in stil genieten van de natuur, maar even goed uit een flink eind lopen als ontspanning of langs het strand wandelen om je hoofd leeg te maken.
Driehoek
Er bestaat een geluksdriehoek. Die vertrekt uit drie bouwstenen om tot geluk te komen: jezelf kunnen zijn, goed omringd zijn en je goed voelen. De vrijheid om jezelf te ontplooien naar je eigen gaven en talenten draagt zeker bij tot het ervaren van geluk. Wie zichzelf niet kan of mag zijn, voelt zich opgesloten en miskend. Wie goed omringd is, heeft mensen om zich heen die om hem of haar geven, die er zijn op moeilijke momenten en die bijdragen aan de vreugde wanneer alles goed gaat. Dit geeft een gevoel van veiligheid en gedragenheid. Je goed voelen, betreft een heel ruime omschrijving. Het gaat hier uiteraard niet enkel om fysieke gezondheid, maar ook om psychisch welzijn.
Vaak onderschat binnen deze context is existentieel welzijn. Wie kan bouwen op een bewuste levensovertuiging, heeft een vangnet wanneer het fysiek of psychisch minder goed gaat. Daar hebben we in onze tijd veel te weinig aandacht voor.
Moet niet
De geluksdriehoek heeft een eerder psychologische insteek. Dat hoeft geen beperking in te houden: het vizier staat immers breed open in dit denkschema. Daarenboven is de meerwaarde van dit concept dat er vertrokken is vanuit de ervaring dat het evenwicht er ook niet kan zijn. Je hoeft niet altijd een perfect functionerende geluksdriehoek te kunnen presenteren. Zo werkt het leven niet.
Dit is op zich een heel belangrijk punt: we hoeven niet altijd gelukkig te zijn, simpelweg omdat we niet steeds gelukkig kùnnen zijn in het leven. Er is niet altijd aanleiding toe. We hoeven dus ook niet dwangmatig gericht te zijn op het nastreven van geluk. Het mag ook niét goed gaan. Dat is eigen aan ons bestaan. Misschien is dat wel de meest essentiële inbreng van de geluksdriehoek.
In het tweede deel over geluk duiken we in de filosofie. Het zoeken naar geluk is een wezenlijk onderdeel van het zoeken naar zin en betekenis. Geen nood: het wordt geen zware kost. Er zijn heel wat interessante denkpistes die kunnen bijdragen aan ons geluksbegrip.
https://geluksdriehoek.be/de-geluksdriehoek
https://maatschapwij.nu/vitaal/75-jaar-onderzoek-geluk/
https://nieuws.kuleuven.be/nl/2014/nadenken-over-geluk-maakt-gelukkiger
Geen opmerkingen:
Een reactie posten
Reageer